Η λεξιπενία και η κρίση ταυτότητας

Γιάννης Σιώτος*

   Σε όλες τις γλώσσες υπάρχουν λέξεις και συνδυασμοί λέξεων που περιγράφουν είτε αυτόνομες έννοιες είτε συνδυασμό ιδεών. Αυτό το παιχνίδι των λέξεων το συναντάμε σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες: από το θέατρο μέχρι την αστροφυσική και από την Ιστορία μέχρι την πολιτική.

Για παράδειγμα, αν η πολιτική είναι η μητέρα των επιστημών και η Αριστερά ένα από τα παιδιά της, τότε οι λέξεις «φύσις», «πρόοδος», «λαός» και «δημοκρατία» ηγεμονεύουν έχοντας παραστάτες άλλες λέξεις όπως «επανάσταση», «ανατροπή», «εργατική τάξη», «διεθνισμός», «ισότητα», «ειρήνη»...

Από καιρού εις καιρόν οι λέξεις αλλάζουν για να αποδώσουν με περισσότερη σαφήνεια τον χαρακτήρα της εποχής: για παράδειγμα, άλλες λέξεις χρησιμοποιούνταν για να περιγραφεί η Αριστερά την εποχή του Ρουσό, άλλες για την εποχή του Ροβεσπιέρου και της Γαλλικής Επανάστασης, άλλες για την εποχή της Κομμούνας, του Προυντόν και του Μαρξ, άλλες για την εποχή από την Οκτωβριανή Επανάσταση μέχρι την πτώση του Τείχους.

Αλήθεια, τι θα απαντούσαν σημερινοί ηγέτες της Αριστεράς στο ερώτημα: Ποιες λέξεις εκφράζουν τον πολιτικό τους χώρο; Πιθανότατα, για μερικά δευτερόλεπτα θα κοίταγαν αμήχανα και μετά θα άρχιζαν να εκφωνούν κοινοτοπίες: «άνθρωπος», «ανισότητα», «δικαιώματα», «δικαιοσύνη»... Λέξεις που εκφράζουν διαχρονικές αξίες αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να δώσουν στίγμα και να ορίσουν ταυτότητα.

Η αλήθεια είναι ότι τις τελευταίες δεκαετίες πολλοί σπουδαίοι άνθρωποι, όπως οι στοχαστές της Νέας Αριστεράς, Χέρμπερτ Μαρκούζε και Κορνήλιος Καστοριάδης, που υποστήριζαν ότι η εργατική τάξη δεν ήταν πλέον η κινητήρια δύναμη της κοινωνικής αλλαγής, αλλά και πιο σύγχρονοι, όπως ο Ρομπέρ Ζαρέτσκι και ο συγγραφέας και φιλόσοφος Τζορτζ Στάινερ, προσπάθησαν να δώσουν αποδεκτές ερμηνείες για αυτήν τη νέα πραγματικότητα.

Ολες οι ερμηνείες ουσιαστικά καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η Αριστερά σήμερα εξακολουθεί να αναζητά –αφού οι παλιές έχουν χαθεί ή ξεχαστεί- λέξεις για να αποτυπώσει και να εκφράσει τις έννοιες που την ορίζουν και την οριοθετούν. Μετρήστε σε αυτήν τη μικρή παράγραφο από το κείμενο του Μίτσελ Αμπιντορ, συγγραφέα του βιβλίου: «May Made Me: An Oral History of the 1968 Uprising in France», πόσες από τις λέξεις-σύμβολα της Αριστεράς έχουν... αποσυρθεί:

«Η Αριστερά (...) δεν μπορεί να δεχτεί ότι το όραμά της για το προλεταριάτο βασίζεται σε μια εσφαλμένη αντίληψη -ότι τα υψηλότερα ιδεώδη του εργατικού κινήματος, του διεθνισμού, της αδελφοσύνης και της αυτοθυσίας για το κοινό καλό κινητοποιούν, μπορούν να, ή θα κινητοποιήσουν τη μάζα της κοινωνίας. Οι ιδέες ή, πιο συγκεκριμένα, τα αισθήματα που βρίσκονται επί του παρόντος στην ατμόσφαιρα δεν έχουν καμία σχέση με την αλληλεγγύη και τη συμμετοχικότητα και την οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου...».

Για να βρουν διέξοδο από το αδιέξοδο, οι σύγχρονοι ηγέτες της Αριστεράς κατέφυγαν στην πιο εύκολη, ανέξοδη και άκοπη διέξοδο που βρέθηκε μπροστά τους: ανέσυραν λέξεις από τη γλωσσική τους «αποθήκη» και τις εμφάνισαν ως καινούργιες. Κάπως έτσι επανέκαμψαν αναβαθμισμένες παραμελημένες λέξεις όπως «αλληλεγγύη», «ουμανισμός», «ευαισθησία», «συνέπεια», «ηθική», «δικαιώματα» και κάποιες ακόμα. Λεξιπενία ή κρίση ταυτότητας;

Σε αυτό το αδιέξοδο της παγκόσμιας Αριστεράς, ο ΣΥΡΙΖΑ και ο κ. Τσίπρας δεν μπορούσαν να είναι εξαίρεση. Ως σύγχρονοι «εικονολάτρες» ακολούθησαν το ίδιο ακριβώς μονοπάτι με τους... άλλους. Χρησιμοποίησαν λέξεις μεγαλόπρεπες αλλά κοινότοπες, βαρύγδουπες αλλά τετριμμένες, πομπώδεις αλλά απρόσωπες. Εσκεμμένη επιλογή ή λύση ανάγκης;

Ο,τι κι αν ισχύει, το αποτέλεσμα είναι ότι με τη μέθοδο αυτή κατασκεύασαν μία μεγάλη ομπρέλα που μπορούσε να χωρέσει σχεδόν τους πάντες ακόμα και... αντίπαλους. Υποβάθμισαν όμως τον κίνδυνο ότι μέσα σε ένα ετερόκλητο πλήθος άνθρωποι χωρίς ταυτότητα απλώς... χάνονται. Θα σκεφτεί κάποιος: Αλήθεια υπάρχει άνθρωπος που αναγνωρίζει την κρίση ταυτότητας της ευρω- παϊκής Αριστεράς και που θα περίμενε ότι η λύση θα προέκυπτε από αυτήν τη μικρή κουκκίδα στο ανατολικό σύνορο της γηραιάς ηπείρου;

Προφανώς όχι. Αλλά, ως η πρώτη χώρα στην οποία οι πολίτες της ανέθεσαν σε ένα κόμμα της Αριστεράς να αντιμετωπίσει τη σύγχρονη εκδοχή της αποικιοκρατίας, θα μπορούσε να θέσει όρια και διαχωριστικές γραμμές, να ορίσει γραμμές άμυνας και να θεσπίσει καινοτομίες μέσα στον περιορισμένο χώρο που αφήνουν η παγκοσμιοποίηση και η επιτροπεία. Οχι μόνο δεν το επέλεξε αλλά κάποιες φορές πολέμησε και πρωτοβουλίες που κινούνταν προς την κατεύθυνση αυτή.

Πάρτε παράδειγμα την οικονομία. Επέλεξε την εύκολη διέξοδο των «μεταβιβαστικών πληρωμών» από την υιοθέτηση διαχειριστικών καινοτομιών. Φυσικά κανείς δεν περίμενε πολιτικές για τους φορολογικούς παραδείσους -ακόμα και αν το ήθελε, δεν μπορούσε- ούτε για τη φορολόγηση των διασυνοριακών ροών κεφαλαίου. Κανείς δεν περίμενε ρήξεις με τα αμφιβόλου αποτελεσματικότητας -και τεράστιου ρίσκου- σχέδια για παράλληλα νομίσματα.

Ομως θα μπορούσε να ξεκινήσει από τα απλά: τη διαφάνεια στα δημόσια οικονομικά. Δηλαδή να γνωρίζουν αυτοί που πληρώνουν σε ποιους πάνε τα λεφτά τους. Με όνομα και διεύθυνση. Και επειδή αυτό είναι δύσκολο, θα μπορούσε να ξεκινήσει από κάτι πιο βατό: να συνδέσει συγκεκριμένες κατηγορίες εσόδων, π.χ. από φοροδιαφυγή, με συγκεκριμένες κατηγορίες δαπανών.

Να έλεγε, για παράδειγμα, ότι τα έσοδα από τη φοροδιαφυγή που εντοπίστηκαν από τις τάδε επιχειρήσεις της Μυκόνου θα χρηματοδοτήσουν τον εκσυγχρονισμό συγκεκριμένων νοσοκομείων ή ότι οι πρόσθετοι φόροι από την παράνομη εξαγωγή κεφαλαίων του τάδε μεγαλόσχημου θα χρηματοδοτήσουν τη στελέχωση του νέου σχολείου για παιδιά με ειδικές ανάγκες σε κάποια γωνιά της χώρας...

Κοντολογίς, να καθιερώσει έναν παράλληλο προϋπολογισμό, διαφανή, ανθρώπινο και ανταποδοτικό. Και τότε μύθοι θα κατέρρεαν, όπως για παράδειγμα εκείνοι της φιλανθρωπίας και της χορηγίας, συνειδήσεις θα αφυπνίζονταν και μάσκες θα έπεφταν.

Ανάλογες καινοτομίες με επίκεντρο τη διαφάνεια θα μπορούσε να υιοθετήσει και σε άλλους τομείς: στη διαρροή εγκεφάλων, στη διαχείριση του τουριστικού προϊόντος, στη διατροφική αυτάρκεια...

Δεν το έκανε και με αυτά και με εκείνα συνέβαλε στο να παραμείνει άλυτο το πρόβλημα...

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας

www.efsyn.gr

 

  1. ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. LIFE STYLE